Lastikler Tek Taraftan Aşınıyorsa Sebebi Genellikle Ön Düzen Ayarıdır

Tek Taraflı Aşınma Ne Anlama Gelir

Lastiğin bir omzu diğerinden belirgin biçimde daha çok yenmişse, tekerlek yola dik basmıyor demektir. Sağlam bir lastik sırtının tamamıyla asfaltla temas eder ve düzgün aşınır. Tek tarafın erimesi, tekerleğin açısal olarak eğik durduğunu ya da hafifçe yamuk yuvarlandığını gösterir.

Bu aşınmayı iki şekilde fark edersiniz. Aracınızın önüne çömelip lastiğin iç kısmına elinizi sürttüğünüzde dış kısımdan farklı bir doku hissedersiniz. Ya da lastikçi rotasyon yaparken sizi çağırıp gösterir. İç taraftaki aşınma dışarıdan bakınca görünmediği için genelde geç fark edilir; kordonlar çıkana kadar sürdüğünüzü bile göremeyebilirsiniz.

Sorunun kaynağı neredeyse her zaman aracın altındadır, lastiğin kendisinde değildir. Yeni lastik takmak sadece zaman kazandırır; altındaki ayar bozukluğu düzelmedikçe yeni lastik de aynı biçimde yenir. Bu yüzden önce sebebi bulmak, sonra lastiğe karar vermek gerekir.

En Yaygın Sebep: Bozulmuş Ön Düzen

Ön düzen, tekerleklerin yola ve araca göre duruş açılarının bütünüdür. Üç ana açı vardır: kamber (tekerleğin üstten içe ya da dışa yatıklığı), toe (tekerleklerin üstten bakıldığında birbirine paralel olup olmaması) ve kaster (direksiyon aksının öne-arkaya eğimi). Bu açılar fabrika değerlerinden saptığında lastik yere düz basmaz.

Kamber bozulduğunda lastiğin iç ya da dış omzu tek başına yola yüklenir; sadece o omuz yenir. Toe ayarı kaçtığında ise lastik dönerken hafifçe yana sürüklenir, bu da tırnaklarda testere dişi gibi bir aşınma bırakır: elinizi bir yönde gezdirdiğinizde pürüzsüz, ters yönde gezdirdiğinizde tırtıklı hissedersiniz.

Ön düzen ayarı kendiliğinden bozulmaz. Aşağıdaki olaylardan sonra bozulma ihtimali yüksektir:

• Sert bir çukura girmek
• Kaldırıma bindirmek ya da hızlı çıkmak
• Yan yoldan hızlı bir kasise dalmak
• Ufak da olsa bir kaza, çekme veya çarpma
• Süspansiyon parçalarının değişmesi (rot, rotil, salıncak)

Bu olaylardan biri olduysa ve sonrasında direksiyon bir yana kaçıyorsa ya da düz yolda kendini merkeze getirmiyorsa, ön düzen büyük ihtimalle kaçmıştır.

Süspansiyon Parçalarındaki Boşluk

Ön düzen ayarı doğru çıksa bile lastik yine tek taraftan yenmeye devam ediyorsa, altta boşluk yapmış bir parça vardır. Rot başı, rotil, salıncak burcu ya da amortisör üst takozu zamanla oynar hale gelir. Araç hareket halindeyken tekerlek bu boşluk kadar sallanır; ayar cihazı duruyorken doğru okusa da yolda tekerlek açısı değişir.

Bu durumda ustanın önce süspansiyon boşluklarına bakması gerekir. Bir parça oynuyorsa önce o parça değişmeli, sonra ön düzen ayarı yapılmalıdır. Sırayı tersine çevirirseniz para ve zaman kaybedersiniz; yeni parça takıldığı anda ayar tekrar kaçar.

Şu belirtiler süspansiyonda boşluk olabileceğine işaret eder:

• Bozuk yolda "tak tak" sesleri
• Fren yaparken burunun aşırı dalması
• Direksiyonda titreme
• Aracın bir yana çekmesi
• Lastiğin elle tutulup sallandığında oynaması

Bu belirtilerden birkaçı bir aradaysa, lastik değişimini beklemeden alt takım kontrolü isteyin.

Yanlış Hava Basıncı ve Aşırı Yük

Lastik basıncı sürekli düşük tutulursa lastik yanaklardan çöker, sırtın iki dış omzu yere daha çok yüklenir ve iki taraftan birden yenir. Basınç sürekli yüksek tutulursa sırtın orta kısmı yenir, omuzlar sağlam kalır. Bu tabloların ikisi de "tek taraflı" değildir; iki tarafı simetrik biçimde etkiler.

Fakat aracın bir tarafında sürekli yük taşıyorsanız o taraftaki lastiğin duruşu değişir ve tek taraflı aşınma başlayabilir. Aynı şey sürekli tek başına sürüş yapılan araçlarda sürücü tarafı lastiği için de geçerlidir, ama bu etki genelde küçüktür.

Basınç kontrolünü ihmal etmeyin. Doğru değeri kapı çerçevesindeki etiketten ya da kullanım kılavuzundan öğrenin; tahminle basınç ayarlamayın. Her lastiğin ve her aracın kendi değeri vardır.

Sürüş Alışkanlıkları ve Yol Şartları

Sürekli aynı yönde virajlara hızlı girmek lastiğin dış omzunu yer. Şehir içinde çokça sağa dönülen bir güzergâhta sürüyorsanız, sol ön lastiğin dış tarafı sağdan daha çabuk yenir. Aynı biçimde kaldırıma paralel park ederken lastiği kaldırıma sürtmek de tek taraflı zarar bırakır.

Yolun kendisi de etkilidir. Kenara doğru meyilli yollarda uzun süre sürüş yapmak lastiği tek yöne yükler. Bu tip aşınmalar yavaş gelişir, ama uzun vadede fark eder.

Aracınızda geriye doğru çekilen bir kaza geçmişi varsa şase üzerinde küçük bir eğrilik olabilir. Bu durumda ön düzen ne kadar ayarlansa da lastik simetrik yenmez. Ekspertiz raporunda böyle bir bilgi görüyorsanız ustaya bildirin.

Ne Zaman Servise Gitmeli

Lastiğin bir kenarında kordon (tel) görünüyorsa o lastikle yola çıkmayın; patlama riski vardır. Yavaş yavaş yedeğe geçirip en yakın lastikçiye gidin. Tek taraflı aşınma başlamış ama kordon henüz görünmüyorsa süreniz vardır, ama günlerce geciktirmeyin.

Kendiniz kontrol edebileceğiniz şeyler şunlardır: dört lastiğin de içine ve dışına elle dokunup doku farkı olup olmadığına bakmak, düz bir yolda direksiyonu bırakıp aracın bir yana çekip çekmediğini görmek, park halinde lastikleri gözle karşılaştırmak. Bu kadarını herkes yapabilir.

Bunun ötesine geçmeyin. Ön düzen ayarını göz kararı yapmaya çalışmak, rot başını evde ayarlamaya kalkışmak ya da süspansiyon parçasını kendiniz sökmek doğrudan tehlikelidir. Yanlış toe ayarı yüksek hızda direksiyon hâkimiyetini bozar; boşluk yapmış bir rotil koparsa tekerlek yerinden çıkar.

Şu üç işaretten biri varsa vakit kaybetmeden bir uzmana götürün: direksiyon düz yolda tek yana çekiyor, lastikte belirgin tek taraflı aşınma başlamış, alttan tak tak sesi geliyor. Bu üçünden ikisi bir aradaysa sürüş güvenliğiniz zaten azalmış demektir.