Lastik Patladı, Yolda Ne Yapmalıyım?

İlk Saniyelerde Ne Yapmalısınız

Direksiyonu iki elinizle sıkı tutun ve aracın çekmeye çalıştığı yöne karşı koyun. Lastik patladığında araç ani biçimde bir tarafa savrulur; bu, sürücülerin çoğunun panikleyip refleksle fren yaptığı andır. Sert fren yapmayın. Sert frenleme, patlayan lastiğin bulunduğu tarafta yükü artırır ve aracın kontrolden çıkma ihtimalini büyütür.

Ayağınızı gazdan çekin ve aracın hızını kendiliğinden düşürmesine izin verin. Aracın gitmek istediği yönü zorla değiştirmeye çalışmak yerine yumuşak hareketlerle şeridinizi korumaya çalışın. Yandaki şeride geçmek zorunda değilseniz geçmeyin; önce hız düşsün, sonra manevra yapın.

Hız yeterince düştüğünde dörtlüleri yakın. Etraftaki sürücüler bir sorun yaşadığınızı en hızlı bu şekilde anlar. Otoyolda seyrediyorsanız arkanızdaki araçların size çarpma riski, patlak lastikten çok daha büyük bir tehlikedir.

Aracı Nereye Çekmelisiniz

Emniyet şeridine ya da yolun mümkün olduğunca sağına, düz bir zemine çekin. Viraj çıkışında, tepenin üstünde ya da köprü üzerinde durmayın; buralarda arkadan gelen sürücüler sizi geç fark eder. Mümkünse birkaç yüz metre daha yavaş ilerleyip görüş mesafesinin açık olduğu bir noktaya geçin. Jant hasar görecek diye endişelenmeyin; can güvenliği jant değişiminden çok daha önemlidir.

Aracı durdurduğunuzda:

• El frenini çekin.
• Vitesi park konumuna (otomatikte P, manuelde 1. vitese) alın.
• Kontağı kapatın ama dörtlüleri açık bırakın.
• Reflektif yeleğinizi araçtan inmeden önce giyin.
• Üçgen reflektörü aracın arkasına, sürücülerin sizi rahatça göreceği mesafeye yerleştirin.

Otoyolda araçtan indiyseniz bariyerin dışına geçin. Aracın yanında beklemek en sık ölümlü kazaların yaşandığı yerdir. Yolcularınızı da bariyerin dışına alın.

Stepneyi Kendiniz Değiştirebilir misiniz?

Düz, sert ve trafikten uzak bir zemindeyseniz stepne değişimi zor bir iş değildir. Ancak birkaç şartın sağlanması gerekir: yol düz olmalı, zemin toprak ya da çamur olmamalı, arkadan gelen trafik sizi net görebilmeli. Bu şartlardan biri bile yoksa değişimi kendiniz yapmaya kalkmayın, yol yardımı çağırın.

Değişim sırasında sırayla şunları yapın:

• Bijon somunlarını, kriko aracı kaldırmadan önce hafifçe gevşetin. Araç havadayken gevşetmeye çalışırsanız tekerlek boşta döner.
• Krikoyu aracın kılavuzunda gösterilen kriko noktasına yerleştirin. Yanlış noktadan kaldırmak marşpiyeli ezer.
• Aracı sadece patlak lastik yerden birkaç santim yükselene kadar kaldırın; daha fazlası dengesizlik yaratır.
• Bijonları çıkarın, patlak lastiği alın, stepneyi takın.
• Bijonları önce elle, sonra çapraz sırayla sıkın. Çapraz sıkma janta eşit basınç uygular.
• Aracı indirdikten sonra bijonları son kez sıkın.

Bijonların ne kadar sıkılacağı araca göre değişir; aracınızın kullanım kılavuzundaki tork değerini esas alın. Fazla sıkmak sap kırar, az sıkmak lastiğin yolda çözülmesine yol açar. Kılavuzsuz tahmin etmek yerine, ilk lastikçide tork anahtarıyla kontrol ettirin.

İnce Stepne (Bisküvi) Taktıysanız Dikkat

Yeni araçların büyük kısmında normal boy stepne yerine ince, geçici kullanım için tasarlanmış "bisküvi" stepne vardır. Bu lastik sizi eve ya da servise götürsün diye üretilmiştir, uzun yolculuk için değil.

İnce stepne taktığınızda:

• Hızınızı düşük tutun. Üzerindeki maksimum hız değeri lastiğin yan yüzünde yazar; o değeri aşmayın.
• Otoyola çıkmayın, çıktıysanız en yakın çıkıştan ayrılın.
• ABS ve ESP sistemleri ince stepneyle tam verimli çalışmaz; sert manevralardan kaçının.
• En yakın lastik tamircisine gidip normal lastiğinizi taktırın ya da patlak lastiği tamir ettirin.

Bisküvi stepneyle günlerce dolaşmak, patlak lastikle dolaşmaktan farksız hale gelir. Bu geçici bir çözümdür, kalıcı değildir.

Stepneniz Yoksa veya Şişmiyorsa

Son model araçların bir kısmında stepne yerine sadece lastik tamir kiti vardır. Kit, içindeki sıvıyı lastiğe basıp küçük deliği geçici olarak tıkamaya yarar. Bu kit sadece delici cisimden kaynaklanan küçük deliklerde işe yarar. Yan duvarı yırtılmış, patlayarak parçalanmış ya da jantı hasar görmüş lastikte kullanmayın; boşa uğraşırsınız, üstelik lastiği bir daha tamir edilemez hale getirebilirsiniz.

Ne stepneniz ne de kitiniz varsa ya da lastik tamir edilemeyecek durumdaysa çözüm tek: yol yardımı çağırın. Aracı patlak lastikle sürüklemeye çalışmak jantı, süspansiyon kollarını ve poyra rulmanını bozar. Kısa bir yol için ödemekten kaçındığınız çekici parası, sonrasında karşınıza çok daha büyük bir fatura olarak çıkar.

Ne Zaman Kendi Başınıza Devam Etmemelisiniz

Bazı durumlarda "biraz gaza basıp servise kadar götüreyim" düşüncesi çok tehlikelidir. Şu belirtilerden biri varsa yolda bekleyin ve çekici çağırın:

• Direksiyon patlak sonrası düz gitmiyor, aracı sürekli bir tarafa çekiyor.
• Fren pedalı normalden farklı hissettiriyor.
• Alt taraftan ses, koku ya da duman geliyor.
• Jant yamulmuş görünüyor.
• Lastik tamamen jantın altına girmiş ve jant asfalta değiyor.

Bu belirtiler patlak lastiğin çevredeki parçalara da zarar verdiğine işaret eder. Hareket ettirmek zararı büyütür.

Ayrıca gece, yağmurda ya da otoyolda emniyet şeridi olmayan bir yerde lastik değişimine kendi başınıza kalkışmayın. Değişimi becerecek kadar zamanınız olsa bile arkadan gelen bir aracın sizi görmesi zorlaşır. Bu tür koşullarda yol yardımı beklemek daha akıllıcadır.

Stepneyi Taktıktan Sonra İhmal Etmeyin

Patlak lastik atlatıldıktan sonra iş bitmiş sayılmaz. Değişimden sonra ilk fırsatta patlak lastiği bir tamircide inceletin. Yanağı yırtılmamışsa ve delik küçükse tamir edilebilir. Yanaktan hasar aldıysa lastik atılır, tamiri güvenli değildir.

Aynı gün içinde şu kontrolleri de yaptırın:

• Diğer üç lastiğin hava basıncı. Basınç aracınıza göre değişir, kapı çerçevesindeki etikette yazan değeri esas alın.
• Bijonların tork anahtarıyla son sıkımı.
• Patlamanın etkisiyle ön düzende oynama olup olmadığı. Direksiyon merkezden kaymışsa rot balans ayarı gerekir.
• Jantın çatlak ya da eğik olup olmadığı.

Patlak lastik çoğu zaman tek başına bir olay değildir. Yolda çukura girdiyseniz süspansiyon parçaları da darbe almış olabilir. Servis kontrolü yaptırmadan uzun yola çıkmayın. Bir sonraki patlağa hazırlıklı olmak için aracınızda kriko, bijon anahtarı, reflektif yelek, üçgen reflektör ve çalışır durumda bir el feneri bulundurmayı alışkanlık haline getirin.