Kriko Nereye Konur, Araç Güvenli Şekilde Nasıl Kaldırılır?

Kriko Aracın Neresine Konur?

Kriko, üreticinin belirlediği kaldırma noktasına konur. Bu nokta neredeyse tüm binek araçlarda marşpiyelin hemen iç kısmında, ön ve arka tekerleklere yakın bölümde yer alır. Marşpiyelin altına baktığınızda küçük bir çentik, üçgen işareti, ok ya da hafifçe kalınlaştırılmış bir metal dil görürsünüz. Kriko bu işaretin tam altına gelmelidir.

Bu noktalar özellikle güçlendirilmiştir. Aracın tüm ağırlığını taşımak için tasarlanmışlardır. Yakınındaki başka bir yere, örneğin marşpiyelin ortasına ya da altındaki plastik kaplamaya bastırırsanız sac ezilir, marşpiyel içeri göçer ve kaporta düzelmez.

Kaldırma noktasının tam yerini aracınızın kullanım kılavuzu gösterir. Kılavuzda tekerlek başına düşen nokta çizimle işaretlidir. Aracınızda bu noktayı hiç aramadıysanız, lastik patlamadan önce bir kere bakın; yol kenarında karanlıkta el yordamıyla aramak zordur.

Krikodan Önce: Zemin ve Emniyet

Krikoyu kurmadan önce aracın tamamen düz ve sert bir zeminde durması gerekir. Eğimli yolda, çakılda ya da yumuşak toprakta kriko kayar. Otoparkın betonu ya da asfalt uygundur. Yol kenarında mecbur kaldıysanız, mümkün olduğu kadar düz bir noktaya çekin.

Kaldırmaya başlamadan yapılacaklar:

• El frenini sonuna kadar çekin.
• Otomatik vitesli araçta vitesi P konumuna alın; manuelde 1. vitese ya da geri vitese takın.
• Kontağı kapatın.
• İçindeki yolcuları indirin. Araç kalkarken kimse içeride olmamalı.
• Kaldıracağınız tekerleğin çaprazındaki tekerleğin önüne ve arkasına takoz koyun. Taş, tuğla ya da satılan plastik takozlar iş görür.
• Dörtlüleri yakın, gece iseniz reflektörlü yeleğinizi giyin ve reflektörü aracın arkasına yerleştirin.

Bijon somunlarını kriko kaldırmadan önce biraz gevşetin. Tekerlek yerdeyken sürtünme sayesinde dönmez; havadayken lastikle beraber döner ve söktüremezsiniz. Tamamen çıkarmayın, sadece bir tur gevşetin.

Krikoyu Doğru Kurmak

Krikonun tabanı yere tam oturmalı. Kriko eğri durursa, ağırlık bindiğinde yana yatar ve fırlar. Makaslı kriko kullanıyorsanız, alttaki geniş plaka zemine paralel olmalı. Hidrolik (makasçı) kriko kullanıyorsanız, krikonun altındaki taşıma tekerleklerinin serbestçe hareket edebildiğinden emin olun; kriko yükseldikçe hafifçe öne kayar, hareketi engellenirse zorlanır.

Krikonun üst başlığını marşpiyeldeki kaldırma noktasına dikkatlice temas ettirin. Temas ettikten sonra bir kez daha kontrol edin: başlık noktaya tam mı oturdu, kayma ihtimali var mı? Ondan sonra çevirmeye başlayın.

Aracı sadece işi görecek kadar kaldırın. Lastik değiştiriyorsanız lastiğin yerden iki-üç parmak yükselmesi yeter. Fazla kaldırmak aracı dengesiz yapar.

Sehpa Neden Şart?

Kriko taşıma aracıdır, tutma aracı değildir. Hiçbir kriko, altında dakikalarca çalışacağınız kadar güvenli değildir. Hidrolik kaçırabilir, makaslı krikonun dişlisi atlayabilir. Bu yüzden aracın altına girecekseniz mutlaka sehpa (mesnet, sacayak) kullanın.

Sehpayı, krikoyla aracı kaldırdıktan sonra, yine üreticinin belirttiği destek noktasına yerleştirin. Sonra krikoyu yavaşça indirerek aracın ağırlığını sehpaya bindirin. Kriko yerinde kalsın; sehpanın yedeği olur.

Sadece lastik değiştiriyorsanız ve aracın altına girmiyorsanız sehpa şart değildir; ama takozları unutmayın. Aracın altına asla sadece kriko üstünde girmeyin. Bu kural pazarlık kabul etmez. Ülkemizde her yıl kriko üzerinden düşen araçların altında hayatını kaybeden sürücüler oluyor.

Lastik Değişimi Sırasında Yapılacaklar

Araç güvenli şekilde kalktıktan sonra:

• Gevşettiğiniz bijonları tamamen sökün. Bir tarafa, kaybolmayacak biçimde koyun.
• Lastiği düz olarak kendinize doğru çekin. Sıcak lastik ağırdır, dizinizle destek verin.
• Sökülen lastiği aracın altına, marşpiyele yakın koyun. Kriko fırlarsa araç yere değil lastiğin üstüne düşer; bu can kurtarır.
• Yedek lastiği takın, bijonları elle yerine oturtun.
• Bijonları karşılıklı sırayla (yıldız düzeninde) sıkın. Yan yana sıkarsanız jant eğri oturur.
• Krikoyu yavaşça indirin. Lastik yere değdikten sonra bijonları son kez sıkın. Sıkma değerini kullanım kılavuzu belirtir; abartılı güç uygulamayın, kırılan bijon saplaması ayrı bir dert olur.

Yedek lastik stepne ise (dar, farklı renk çelik jant) yavaş sürün, uzun yola çıkmayın. Sadece en yakın lastikçiye kadar dayanacak şekilde tasarlanmıştır.

Sık Yapılan Hatalar

Sürücülerin en çok düştüğü yanlışlar:

• Marşpiyelin plastik kaplamasına bastırmak. Plastik altında kaldırma noktası yoktur; sadece görünüm parçasıdır.
• Yağ karterine ya da şanzıman altına kriko dayamak. Bu parçalar aracın ağırlığını taşımaz. Delerseniz motor yağı boşalır ve motor gider.
• Vitesi boşta bırakmak. El freni tutmazsa araç kayar.
• Dönemeç ya da rampa üzerinde lastik değiştirmek. Aracı iterek düz zemine getirmek daha güvenlidir.
• Bijonları çapraz sıkmamak. Jant zamanla titreme yapar, bijon saplamaları yorulur.
• Kriko kolunu itiverip aracı kaldırmadan bırakmak. Kolu her turda sonuna kadar götürüp kontrollü indirmek gerekir.

Ne Zaman Kendiniz Yapmayın?

Bazı durumlarda yol kenarında kriko kurmaya kalkmak tehlikelidir. Şu koşullarda yol yardımı çağırın:

• Otoyolun emniyet şeridi dar ise ve yanınızdan tırlar geçiyorsa. Can, lastikten değerlidir.
• Aracın altında ses geliyorsa, egzoz sarkmışsa ya da bir parça yere sürtüyorsa. Bunlar lastik problemi değildir.
• Kriko marşpiyele oturmuyor, boşta dönüyor ya da eğri kalkıyorsa. Alt karoserde daha önce çarpma olmuş olabilir; noktalar deforme ise güvenli kaldırma yapılamaz.
• Bijon somunları kilitli tip ise (locking wheel nut) ve anahtarı yoksa. Zorlarsanız saplamayı kırarsınız.
• Aracınız çok alçaltılmışsa ve standart kriko altına girmiyorsa.

Marşpiyeliniz daha önce ezilmiş, pas atmış ya da bir kere yanlış noktadan kaldırılmışsa, oradan bir daha kaldırmak riskli olur. Kaldırma noktasında çatlak, deformasyon ya da ciddi pas görüyorsanız kendi başınıza uğraşmayın; bir ustaya kontrol ettirin. Sıkma değerlerinden ve doğru noktadan emin değilseniz de aynısı geçerli: torklu sıkma ve gözle kontrol, bir ustanın on dakikada bitireceği iştir.