Fren Pedalı Neden Yumuşar veya Dibe Gider?

Pedal Yumuşadıysa Sorun Büyük İhtimalle Hidrolikte

Fren pedalının yumuşaması ya da dibe kadar inmesi, hidrolik sistemde basınç kaybı yaşandığını gösterir. Fren sistemi sıkıştırılamayan bir sıvı üzerinde çalışır. Pedala bastığınızda ana merkez bu sıvıyı kaliperlere iter, kaliperler de balatayı diske sıkıştırır. Sistemde hava, kaçak ya da mekanik bir gevşeklik varsa pedal boşalır.

Yumuşama iki farklı biçimde hissedilir. Bir kısım sürücü pedalın süngerimsi olduğunu söyler; pedal iner ama sonda bir yerde tutar. Bir kısmı ise pedalın dibe kadar gittiğini anlatır; ayak neredeyse yer döşemesine değer, araç ancak son anda yavaşlar. İkisinin sebepleri kısmen ortaktır ama aciliyet düzeyi farklıdır.

Pedal dibe gidiyorsa aracı kullanmayın. Bu belirti çoğu zaman ciddi bir kaçak ya da ana merkez arızasının habercisidir. Bir sonraki fren basışında sistemin tamamen boşalması mümkündür.

Sistemde Hava Varsa Pedal Süngerimsi Hisseder

Hidrolik hattın içine hava girmişse pedal yaylanır gibi olur. Hava sıkışabildiği için pedala uyguladığınız kuvvet önce havayı sıkıştırır, sonra kaliperlere iletilir. Bu yüzden pedal doğrudan sertleşmez, biraz iner ve öyle tutar.

Hava sisteme birkaç yoldan girer:

• Fren hidroliği seviyesinin çok düşmesi ve deponun havayla dolması
• Fren yapılan bir onarımın ardından hava alma işleminin eksik yapılması
• Kaliper, hortum veya boru bağlantılarında mikro kaçaklar
• Ana merkezin içindeki keçelerin yorulmasıyla depoya hava kaçırması

Hava alma işlemi doğru sırayla yapılmayı gerektirir. Yanlış tekerlekten başlanırsa sistem tam boşalmaz. ABS'li araçlarda çoğu zaman ABS modülünün de cihazla harekete geçirilerek havanın alınması gerekir; bu, ev koşullarında yapılabilecek bir iş değildir.

Fren Hidroliği Zamanla Su Çeker ve Kaynar

Fren hidroliği higroskopiktir; havadaki nemi çeker. Eskiyen hidrolik içindeki su, sert fren yapıldığında ısınıp buharlaşır. Buhar da hava gibi sıkışır ve pedalın boşalmasına yol açar.

Bu belirti özellikle uzun inişlerde arka arkaya fren yapıldığında ortaya çıkar. Şehir içinde sorun çıkarmayan araç, dağ yolunda birden pedal boşaltmaya başlar. Buna "fren fading'i" ya da "vapor lock" denir.

Fren hidroliğinin belirli aralıklarla yenilenmesi gerekir. Değişim aralığı ve kullanılacak hidrolik türü araca göre farklıdır; aracınızın kullanım kılavuzundaki değeri esas alın. Yanlış tipte hidrolik kullanmak keçelere zarar verir, sistemi tamamen elden çıkarır.

Kaçak Varsa Pedal Yavaş Yavaş Dibe İner

Basit bir test yapın: motor çalışır haldeyken pedala orta kuvvetle basın ve ayağınızı sabit tutun. Pedal yavaş yavaş dibe doğru iniyorsa sistemde kaçak vardır. Kaçak iki yerde olur.

Dış kaçak: Hidrolik dışarı sızıyordur. Aracı düz bir yere park edip altına baktığınızda tekerlek arkalarında, motor bölmesinde ana merkezin altında ya da fren borularının geçtiği hat boyunca ıslaklık, damla izi görürsünüz. Deponun seviyesi de düşmüş olur. Dış kaçağın kaynağı çoğu zaman:

• Çatlamış veya şişmiş fren hortumu
• Paslanıp incelmiş fren borusu
• Sızdıran kaliper keçesi
• Arka fren silindirinin (kampanalı sistemlerde) kaçırması

İç kaçak: Hidrolik dışarı çıkmıyor ama ana merkezin içindeki keçe yırtılmış olduğu için basınç oluşmuyordur. Bu durumda deponun seviyesi düşmez, altta ıslaklık görmezsiniz ama pedal yine de dibe gider. En sinsi arızalardan biridir. Ana merkezin yenilenmesi ya da komple değişimi gerekir.

Balata ve Disk Aşınması Da Pedalı Değiştirir

Aşırı aşınmış balatalar ya da çarpılmış diskler pedal hissini değiştirir. Balata çok inceldiğinde kaliper pistonu normalden daha ileri çıkmak zorunda kalır. Pedal ilk basışta boşalır, ikinci basışta tutar. Bazen frende cızırtı, madensi ses de eşlik eder.

Kampanalı arka frenlerde ise balata otomatik ayar mekanizması görevini yapmıyorsa balata ile kampana arasındaki boşluk büyür. Pedal her seferinde bu boşluğu kapatmak için önce iner, sonra basınç oluşur. Genellikle el frenini birkaç kez çekip bıraktığınızda düzelir; düzelmiyorsa mekanizma tutukluk yapıyordur.

Balata kalınlığını gözle kontrol edebilirsiniz ama sınır değerini kendinize göre belirlemeyin. Aracınızın kullanım kılavuzundaki değeri esas alın; balata bu sınıra yaklaştıysa değişmesi gerekir.

ABS ve Vakum Takviye Sisteminden Kaynaklı Sorunlar

ABS modülünün içindeki solenoid valfler tıkanır ya da arızalanırsa pedal hissi bozulur. Modülün içine giren pislik, hidrolik akışını engeller. Bu tip arızalarda gösterge panelinde ABS uyarı lambası yanar. Lamba yanıyorsa ve pedal da normal değilse ikisini birlikte değerlendirmek gerekir.

Vakum servosu (hidrovak) pedala uyguladığınız kuvveti çoğaltan parçadır. Bozulduğunda pedal yumuşamaz; tersine sertleşir ve zor basılır. Ama servonun tek yönlü valfi kaçırıyorsa motor çalıştığında pedal olduğundan fazla iner. Motor kapalıyken pedala birkaç kez basıp sertleştirin, ayağınızı bırakmadan motoru çalıştırın. Pedal kendiliğinden biraz aşağı iniyorsa servo çalışıyor demektir. İnmezse servoda ya da vakum hattında sorun var.

Yolda Pedal Boşalırsa Ne Yapmalı

Sürüş sırasında pedalın aniden yumuşadığını fark ederseniz panik yapmadan şunları yapın:

• Ayağınızı gazdan çekin ve motor freninden yararlanın; düşük vitese inin
• Pedala birkaç kez üst üste pompa yapın; hidrolikte kalan basınç kısmen dönebilir
• El frenini yavaş yavaş çekin; birden çekerseniz arka tekerlekler kilitlenir
• Aracı yolun sağına, güvenli bir alana çekin ve dörtlüleri açın
• Motoru durdurun ve aracı kesinlikle sürerek eve ya da servise götürmeyin

Fren sistemine hava girmiş bir aracı sürüp servise götürmeye çalışmak en sık yapılan hatadır. Bir sonraki durmanız gereken yerde araç durmayabilir. Çekici çağırın.

Servise Gitmeden Önce Kendi Kontrol Edebilecekleriniz

Sorunun büyüklüğü hakkında fikir edinmek için birkaç şeye bakabilirsiniz. Ama tespit sonrası tamiri kendiniz denemeyin.

• Depo seviyesi: Motor bölmesindeki fren hidroliği deposunun min-max çizgileri arasında olup olmadığına bakın. Seviye min'in altındaysa kaçak vardır.
• Hidroliğin rengi: Yeni hidrolik açık sarıdır. Koyu kahve, siyah ya da bulanıksa hidrolik yorulmuştur.
• Tekerlek içi ıslaklık: Jantın iç kısmında yağlı bir film ya da damla izi varsa kaliper ya da hortum kaçırıyor olabilir.
• Fren yaparken çekme: Araç bir tarafa çekiyorsa o tarafta kaliper sıkışması ya da tıkalı hortum vardır.
• Pedal davranışı: Motor çalışırken sabit tutulan pedal iniyorsa iç kaçak, motor durunca sertleşiyorsa servo çalışıyordur.

Fren, aracınızın en kritik güvenlik sistemidir. Pedal hissindeki en ufak değişiklik bile ihmal edilmemelidir. Süngerimsi pedal, dibe giden pedal ya da hidroliği sürekli eksilen bir sistem gördüğünüzde aracı sürmeyi bırakın. Bu tür arızalar kendi kendine düzelmez, aksine kısa sürede tamamen fren kaybına dönüşür.