Balata Değişimi Nasıl Yapılır, Kendim Yapabilir Miyim?

Kısa cevap: Deneyimliyseniz yapabilirsiniz, ama fren sistemi hata affetmez

Ön disk balatasını değiştirmek mekanik olarak orta zorlukta bir iştir. Tekerleği söküp kaliperi açabilen, cıvatayı hangi sıraya taktığını unutmayan biri, sabırla bu işi bitirir. Ama fren, aracınızdaki en kritik sistem. Bir cıvatayı gevşek bıraktığınızda motor stop etmez, aracınız durmaz.

Kendinizi test etmek istiyorsanız şu üç soruya cevap verin: Torkmetreniz var mı? Aracınızı sadece krikoyla değil, sehpayla da destekleyebiliyor musunuz? Elektronik el freni varsa geri sarma prosedürünü biliyor musunuz? Üçüne "evet" diyorsanız devam edin. Birine "hayır" diyorsanız bu iş sizin işiniz değil.

Balatanın değişme zamanı geldiğini nasıl anlarsınız

Balatalar tükenirken aracınız size sinyal verir. Bu sinyalleri kaçırmayın:

• Cızırtı veya metal sürtme sesi: Fren yaptığınızda tiz bir ıslık ya da metal-metal sesi geliyorsa balata bitmiştir. Metal ses gelmeye başladıysa artık balatayı da geçmiş, diske zarar veriyor olabilirsiniz.
• Fren pedalının derinleşmesi: Pedalı eskisinden daha aşağı bastırıyorsanız balata inceldiği için piston fazla itmek zorunda kalıyordur.
• Direksiyonda titreme: Fren yaptığınızda direksiyon titriyorsa disk çarpılmış olabilir. Bu durumda sadece balata yetmez.
• Bir tarafa çekme: Fren yaparken aracınız bir yana kayıyorsa balatalar dengesiz aşınmıştır ya da kaliper piston sıkışmıştır.
• Gösterge uyarısı: Bazı araçlarda balata aşınma sensörü vardır. Gösterge yanıyorsa ertelemeyin.

Balatanın ne kadar kaldığını gözle de kontrol edebilirsiniz. Jant tellerinin arasından disk ve kalipere bakın; kalan balata malzemesi ince bir şerit halinde görünür. Ne kadar ince kaldığı konusunda net bir sınır vermek zor, çünkü kalınlık sınırı aracınızın kullanım kılavuzundaki değere göre değişir. Kılavuza bakın.

Gerekli aletler ve malzeme

Balatayı sökmek için pahalı bir donanım gerekmez, ama eksik alet varsa işe başlamayın. Yarım kalmış fren, sökülü fren demektir; aracınızı hareket ettiremezsiniz.

• Kriko ve mutlaka sehpa (jack stand). Sadece krikoyla altına girmeyin.
• Bijon anahtarı ve tekerlek somunları için uygun lokma
• Kaliper cıvataları için allen ya da torx takımı (araca göre değişir)
• Torkmetre. Fren cıvatalarını "sıkı olsun yeter" mantığıyla sıkmak olmaz.
• Piston geri itme aleti veya C-klempe
• Fren temizleyici sprey
• Bakır gres ya da fren gresi (balata sırtına, disk yüzeyine değil)
• Yeni balata takımı. Aracınıza uygun olduğundan emin olun; sağ-sol farklı olabilir.
• Eldiven, gözlük, bez

Elektronik el freni olan araçlarda arka pistonu geri itmek için özel bir cihaz veya aracın servis moduna alınması gerekir. Bunu bilmiyorsanız arka balatayı kendiniz değiştirmeye kalkışmayın.

Adım adım ön disk balata değişimi

Şu sırayı takip edin. Adım atlarsanız geri dönüş zor olur.

1. Aracı hazırlayın. Düz, sert zeminde park edin. El frenini çekin (arka balataya dokunmayacaksanız). Motor ve fren sistemi soğusun; sıcak diske çıplak elle dokunmayın.

2. Bijonları gevşetin, sonra kaldırın. Tekerlek yerdeyken bijonları bir tur gevşetin. Ardından krikoyla kaldırın ve sehpaya oturtun. Krikoya güvenmeyin.

3. Tekerleği sökün. Bijonları tamamen çıkarın, tekerleği alın. Yan tarafa dayayın; sehpa kaymasına karşı bir güvenlik olsun.

4. Kaliperi açın. Kaliperin arkasındaki iki cıvatayı sökün. Kaliper bir menteşe gibi yukarı kalkar. Fren hortumunu asmayın, gerilmesin; kaliperi bir tel veya kancayla süspansiyona bağlayın.

5. Eski balataları çıkarın. Genelde klipsli oturur, elle çıkar. Çıkarırken hangi tarafın hangisi olduğuna dikkat edin.

6. Diski ve kaliperi kontrol edin. Diskte derin kanallar, mavi renk değişikliği, kenarda büyük çıkıntı varsa disk de değişmeli. Piston etrafında sıvı sızıntısı varsa durup servise gidin. Kaliper piston kauçuğu yırtılmışsa yine servis işi.

7. Pistonu geri itin. Yeni balata daha kalın olduğu için piston geride olmalı. Piston geri itme aleti veya C-klempeyle yavaşça itin. Bu sırada fren hidrolik deposunun kapağı açık olsun ki sıvı taşmasın; taşarsa boyaya zarar verir.

8. Yeni balatayı yerleştirin. Balatanın sırtına ince bir tabaka fren gresi sürün. Sürtünme yüzeyine, diske ve balatanın ön yüzüne kesinlikle gres bulaştırmayın.

9. Kaliperi kapatın ve cıvataları torklayın. Cıvataları torkmetreyle sıkın. Doğru tork değeri aracınızın kullanım kılavuzunda yazar; tahmin etmeyin. Az sıkarsanız cıvata gevşer, çok sıkarsanız diş sıyırır.

10. Tekerleği takın, indirin. Bijonları çapraz sırayla, yine kılavuzdaki tork değerine göre sıkın.

11. Pedalı pompalayın. Aracı çalıştırmadan önce fren pedalına birkaç kez basın. İlk basışlarda pedal boşa iner, sonra sertleşir. Pedal sertleşmeden yola çıkmayın.

12. Balatayı yatırın. İlk kilometrelerde sert fren yapmayın. Yumuşak frenlerle balata disk yüzeyine oturur. Bu prosedür üreticiye göre değişir; balata kutusundaki talimata bakın.

Ne zaman kesinlikle servise gidin

Kendiniz yapmayı düşünmeyin, doğrudan servise gidin:

• Fren hidroliği eksiliyor veya hortumda ıslaklık var
• Kaliper piston hareket etmiyor, sıkışmış
• Disk çarpılmış, çatlak var ya da kalınlık sınırının altında
• Aracınızda elektronik el freni var ve servis moduna alma prosedürünü bilmiyorsunuz
• Fren yaparken ABS uyarısı yanıyor
• Arka balata değişimi gerekiyor ve arka kampanalıysa (kampana sistemi diskten daha zahmetlidir)
• Pedal "sünger gibi" iniyor; sistemde hava var demektir, hava alma işlemi gerekir

Bu belirtilerden herhangi biri varsa balatayı değiştirmek sorunu çözmez, üstüne yeni sorun ekler.

Yaptıktan sonra kontrol

Balata değişiminden sonra aracınızı önce boş bir alanda düşük hızda test edin. Fren pedalı sertleşmiş olmalı, araç düz durmalı, bir tarafa çekmemeli. İlk gün sık sık pedala basın, tuhaf ses ya da koku var mı dinleyin. Yeni balatadan bir-iki gün hafif toz kokusu gelmesi normaldir; yanık plastik ya da metal kokusu normal değildir.

Bir hafta sonra tekerlek bijonlarını torkmetreyle bir kez daha kontrol edin. Zaman içinde gevşeme olabilir.

Kısacası: Ön disk balatası, elleri alete yatkın biri için evde yapılabilir bir iştir. Ama fren, "olsa da olur" işi değildir. Aletiniz eksikse, tereddüt ediyorsanız ya da bu yazıdaki adımlardan biri bile size yabancı geldiyse bu işi profesyonele bırakın. Balata parası ile fren arızası sonrası hasarın parası aynı ligde değildir.